Dự thảo Nghị định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố

Dự thảo Nghị định của Chính phủ về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố; chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố (Dự thảo) gồm 4 chương và 16 điều với một số nội dung đáng chú ý như sau:

1. Về thành lập, tổ chức lại, giải thể, đặt tên, đổi tên thôn, tổ dân phố (TDP)

Việc thành lập, sắp xếp, tổ chức lại, giải thể và đặt tên, đổi tên thôn, TDP phải bảo đảm tuân thủ quy định của pháp luật, dân chủ, công khai, minh bạch; phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, đặc điểm dân cư, phong tục, tập quán và nguyện vọng của cộng đồng dân cư; thực hiện sắp xếp, tổ chức lại các thôn, TDP chưa bảo đảm tiêu chí để tinh gọn đầu mối, nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở.

Tiêu chí quy mô số hộ gia đình đối với thôn, TDP theo từng vùng, miền trên cơ sở rà soát quy định hiện hành, đánh giá mức độ tập trung dân cư và yêu cầu quản lý sau khi thực hiện sắp xếp ĐVHC, tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp, bảo đảm có căn cứ thống nhất để các địa phương thực hiện sắp xếp, tổ chức lại thôn, TDP trong cả nước.

Các tiêu chí quy mô số hộ gia đình như sau: (1) Thành phố Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh: Thôn có từ 500 hộ trở lên, TDP có từ 700 hộ trở lên; (2) Vùng Trung du và Miền núi phía Bắc: Thôn có từ 150 hộ trở lên, TDP có từ 300 hộ trở lên; (3) Vùng Đồng bằng sông Hồng: Thôn có từ 400 hộ trở lên, tổ dân phố có từ 550 hộ trở lên; (4) Vùng Bắc Trung bộ: Thôn có từ 350 hộ trở lên, TDP có từ 450 hộ trở lên; (5) Vùng duyên hải Nam Trung bộ và Tây nguyên: Thôn có từ 350 hộ trở lên, TDP có từ 500 hộ trở lên (Riêng các tỉnh Gia Lai, Lâm Đồng và Đắk Lắk: Thôn có từ 300 hộ trở lên, TDP có từ 450 hộ trở lên); (6) Vùng Đông Nam bộ: Thôn có từ 400 hộ trở lên, TDP có từ 550 hộ trở lên; (7) Vùng đồng bằng sông Cửu Long thôn có từ 400 hộ trở lên, TDP có từ 550 hộ trở lên.

Thôn, TDP phải có cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội thiết yếu phục vụ sinh hoạt cộng đồng; đồng thời giao UBND cấp tỉnh quy định quy mô của thôn, TDP phù hợp đối với các địa bàn biên giới, hải đảo, địa hình chia cắt phức tạp hoặc có yếu tố đặc thù khác.

Dự thảo bổ sung quy định xử lý một số trường hợp đặc biệt phát sinh trong thực tiễn để đơn giản hóa quy trình, thủ tục, tạo thuận lợi cho công tác quản lý của chính quyền cấp xã và sinh hoạt của cộng đồng dân cư như: Chuyển đổi thôn thành TDP khi thành lập phường; ghép khu dân cư mới hình thành vào thôn, TDP hiện có khi chưa đủ điều kiện thành lập thôn, TDP; chuyển giao quản lý đối với các thôn, TDP xâm canh, xâm cư.

Dự thảo kế thừa quy trình hiện hành nhưng sửa đổi, bổ sung để phù hợp với Luật Tổ chức chính quyền địa phương và Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở hiện hành. Theo đó, UBND cấp xã có trách nhiệm xây dựng Đề án; tổ chức lấy ý kiến Nhân dân bằng hình thức phù hợp theo quy định của pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở; tổng hợp, tiếp thu, giải trình ý kiến của Nhân dân để hoàn thiện hồ sơ trình HĐND cùng cấp xem xét, quyết định việc thành lập, sắp xếp, tổ chức lại, giải thể, đặt tên, đổi tên thôn, TDP. Đối với những nơi không tổ chức cấp chính quyền địa phương thì UBND cấp xã xây dựng Đề án và quyết định theo thẩm quyền.

Phương án sắp xếp, tổ chức lại và đổi tên buôn, tổ dân phố trên địa bàn phường Buôn Hồ (Hình minh họa: Nguồn buonho.daklak.gov.vn).

2. Số lượng, chức danh và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách (HĐKCT) ở thôn, TDP

Dự thảo quy định thống nhất người HĐKCT ở thôn, TDP có 03 chức danh: Bí thư chi bộ, Trưởng thôn hoặc Tổ trưởng TDP và Trưởng Ban công tác Mặt trận. Đồng thời, thực hiện điều chỉnh tăng mức khoán quỹ phụ cấp từ ngân sách nhà nước so với quy định hiện hành, bảo đảm phù hợp với quy mô thôn, TDP và khối lượng công việc sau sắp xếp (tăng từ mức 6,0 lần lên mức 8,0 lần mức lương cơ sở đối với thôn, TDP có yếu tố đặc thù; tăng từ 4,5 lần lên 6,5 lần mức lương cơ sở đối với các thôn, TDP còn lại). Trên cơ sở mức khoán của ngân sách Trung ương và khả năng cân đối của ngân sách địa phương, UBND cấp tỉnh trình HĐND cùng cấp quyết định mức phụ cấp cụ thể đối với từng chức danh, phụ cấp kiêm nhiệm và mức hỗ trợ đối với các chức danh khác ở thôn, TDP theo quy định của pháp luật có liên quan.

Dự thảo tiếp tục quy định chế độ đào tạo, bồi dưỡng theo hướng bảo đảm đội ngũ này được nâng cao năng lực, kỹ năng thực hiện nhiệm vụ, nhất là kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số; đồng thời bổ sung quy định quỹ khoán do Ngân sách nhà nước bao gồm hỗ trợ đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế đối với người HĐKCT ở thôn, TDP để bảo đảm chế độ, chính sách đối với đối tượng này theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội hiện hành.

3. Trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh

UBND cấp tỉnh tổ chức rà soát các thôn, tổ dân phố chưa bảo đảm tiêu chí để xây dựng và ban hành Phương án tổng thể sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố năm 2026 trên địa bàn.

UBND cấp tỉnh phải bảo đảm sau sắp xếp các thôn, tổ dân phố đạt tiêu chí quy mô số hộ gia đình. Trường hợp do điều kiện thực tiễn ở địa bàn chưa thể sắp xếp để đạt tiêu chí quy mô số hộ gia đình thì phải thực hiện nhập nguyên trạng từ 02 thôn, tổ dân phố liền kề trở lên để giảm số lượng đầu mối và đồng thời xây dựng phương án tiếp tục sắp xếp trong giai đoạn tiếp theo. Đối với các thôn, tổ dân phố có yếu tố đặc thù về vị trí địa lý, địa hình và phong tục tập quán hoặc điều kiện tổ chức cộng đồng dân cư không thể thực hiện sắp xếp thì UBND cấp tỉnh giải trình rõ lý do, sự cần thiết và căn cứ đề xuất không thực hiện sắp xếp  gửi Bộ Nội vụ để tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền.

UBND cấp tỉnh chỉ đạo chính quyền địa phương cấp xã và các cơ quan có liên quan tổ chức thực hiện sắp xếp thôn, tổ dân phố chưa bảo đảm tiêu chí theo trình tự, thủ tục, hồ sơ quy định bảo đảm hoàn thành trước ngày 30/6/2026; đồng thời tăng cường công tác tuyên truyền, vận động Nhân dân tạo sự đồng thuận trong quá trình sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố trên địa bàn.

Trình HĐND cùng cấp xem xét, quyết định kinh phí thực hiện chế độ, chính sách cho người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố theo quy định.

Ngày 20/5/2026, UBND tỉnh cũng đã có văn bản số 6931/UBND-NV giao Sở Nội vụ chủ trì, phối hợp các cơ quan, địa phương có liên quan tham gia ý kiến dự thảo Nghị định nêu trên; gửi Bộ Nội vụ theo thời gian yêu cầu và báo cáo kết quả về UBND tỉnh.

Trương Ngọc Việt