Khởi động dự án SustainCoffee: Đòn bẩy thúc đẩy chuyển đổi xanh cho ngành cà phê Việt Nam

Ngày 6/11, tại Phường Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk, Dự án “Cà phê bền vững, nâng tầm trách nhiệm tại Việt Nam” (SustainCoffee) do Liên minh châu Âu (EU) tài trợ đã chính thức được khởi động, mở ra lộ trình hỗ trợ các doanh nghiệp, hợp tác xã tiếp cận và thực hành bộ tiêu chuẩn Môi trường – Xã hội – Quản trị (ESG).

Sự kiện do Tổ chức CARE tại Việt Nam, Trung tâm Phát triển Cộng đồng (CDC) phối hợp cùng Hiệp hội Cà phê Buôn Ma Thuột tổ chức.

Tham dự buổi lễ có ông Nguyễn Thiên Văn – Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk, ông Gonzalo Serrano de la Rosa – Phó Trưởng Ban hợp tác, Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam, bà Lê Kim Dung – Trưởng văn phòng đại diện tổ chức CARE tại Việt Nam; cùng đại diện Hiệp hội Cà phê – Ca cao Việt Nam (VICOFA), các sở, ban, ngành, doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ nông dân trên địa bàn.

Đại biểu tham dự lễ khởi động dự án SustainCoffee

Phát biểu tại lễ khởi động, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Thiên Văn nhấn mạnh, tỉnh Đắk Lắk là "thủ phủ cà phê" cả nước với diện tích hơn 217 ngàn ha và sản lượng trên 580 ngàn tấn/năm, tạo việc làm cho gần nửa triệu lao động. Dù vậy, ngành cà phê tỉnh đang đối mặt với nhiều rào cản lớn với gần 90% diện tích do các hộ nông dân quản lý với quy mô nhỏ lẻ (từ 1–2 ha), diện tích già cỗi cần tái canh lớn, bên cạnh tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu và hạn hán kéo dài.

Đặc biệt, thị trường quốc tế, nhất là châu Âu, đang đặt ra các yêu cầu khắt khe như Quy định chống phá rừng của EU (EUDR) và Chỉ thị thẩm định trách nhiệm chuỗi cung ứng (CSDDD). Do đó, việc xây dựng chuỗi giá trị cà phê minh bạch về nguồn gốc, tôn trọng người lao động, giảm phát thải và bảo vệ môi trường vừa là thách thức, vừa là cơ hội để nâng tầm uy tín nông sản địa phương.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Thiên Văn khẳng định, tỉnh Đắk Lắk luôn trân trọng ghi nhận sự hỗ trợ quý báu, kịp thời của Phái đoàn EU và các tổ chức quốc tế. Minh chứng là sự hỗ trợ khẩn cấp 850.000 EUR từ EU giúp nhân dân Đắk Lắk khắc phục hậu quả thiên tai sau trận lũ tháng 11/2025 vừa qua. Cùng với đó, Tổ chức CARE từ năm 2022 đã gắn bó với tỉnh qua 4 dự án thiết thực; mang lại những kết quả đầy thuyết phục khi giúp bà con áp dụng canh tác tái sinh: tăng 20% năng suất, cắt giảm 30% phân bón vô cơ, tiết kiệm 20% lượng nước tưới, và đặc biệt hơn 60% người tham gia là phụ nữ.

Dự án SustainCoffee được khởi động sẽ hướng tới xây dựng bộ công cụ tự đánh giá Môi trường – Xã hội – Quản trị (ESG) bao trùm toàn bộ chuỗi giá trị từ vườn cây, hợp tác xã, cơ sở chế biến cho đến các nhà xuất khẩu. Bộ công cụ này giúp các chủ thể chủ động tuân thủ Quy định chống phá rừng của EU (EUDR), Chỉ thị thẩm định trách nhiệm chuỗi cung ứng (CSDDD), cũng như các chứng nhận quốc tế, như: Rainforest Alliance, 4C, Fairtrade

Tỉnh kỳ vọng dự án sẽ tạo ra những tác động thiết thực đối với ngành cà phê của địa phương: giúp doanh nghiệp, hợp tác xã, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ, xác định rõ mức độ đáp ứng so với yêu cầu của thị trường để chủ động điều chỉnh; nâng cao năng lực quản trị bền vững của doanh nghiệp và hợp tác xã; có dữ liệu nền làm cơ sở theo dõi tiến bộ của ngành và hỗ trợ Tỉnh trong xây dựng chính sách, định hướng phát triển cà phê bền vững; qua đó góp phần thúc đẩy nông nghiệp xanh, bền vững, minh bạch mà tỉnh đang theo đuổi.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Thiên Văn phát biểu tại lễ khởi động dự án SustainCoffee

Đồng quan điểm, bà Lê Kim Dung, Trưởng văn phòng đại diện tổ chức CARE tại Việt Nam chia sẻ, chuyển đổi bền vững không chỉ nhằm đáp ứng các rào cản kỹ thuật của thị trường, mà là cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh và phân bổ giá trị công bằng hơn cho người trực tiếp sản xuất. Một ngành cà phê thực sự bền vững phải đem lại sinh kế ổn định cho nông dân, người lao động, đặc biệt là phụ nữ và các cộng đồng tham gia chuỗi giá trị.

Dự án SustainCoffee được triển khai trong giai đoạn 2025–2029 với trọng tâm hỗ trợ hơn 400 doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSME) cùng hợp tác xã ngành cà phê thuộc ba hiệp hội: VICOFA, Hiệp hội Cà phê Buôn Ma Thuột và Hiệp hội Cà phê Sơn La. Dự án kỳ vọng tạo tác động tích cực đến khoảng 1,4 triệu nông dân và người lao động gián tiếp tại các vùng nguyên liệu trọng điểm như Tây Nguyên và Tây Bắc.

Ông Gonzalo Serrano de la Rosa – Phó Trưởng Ban hợp tác, Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam phát biểu tại lễ khởi động dự án

Điểm cốt lõi của dự án là việc thiết kế bộ công cụ tự đánh giá ESG phù hợp với năng lực của các doanh nghiệp vừa và nhỏ, bao trùm toàn bộ chuỗi giá trị từ vườn cây đến cơ sở chế biến và nhà xuất khẩu. Bộ công cụ này đóng vai trò "chìa khóa vàng", giúp các đơn vị chủ động đo lường hiện trạng, xây dựng kế hoạch hành động thích ứng với các chứng nhận quốc tế (Rainforest Alliance, 4C, Fairtrade) và các tiêu chuẩn xuất khẩu mới. Dự án cũng kết hợp đào tạo chuyên sâu, đối thoại chính sách và vận hành Quỹ Sáng kiến ESG theo cơ chế đồng tài trợ để hỗ trợ doanh nghiệp hiện thực hóa các giải pháp chuyển đổi xanh.

Bà Lê Kim Dung, Trưởng văn phòng đại diện tổ chức CARE tại Việt Nam chia sẻ lộ trình triển khai dự án SustainCoffee

Khẳng định cam kết từ phía địa phương, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thiên Văn cho biết tỉnh Đắk Lắk sẽ chỉ đạo các cơ quan chuyên môn và chính quyền cơ sở tạo mọi điều kiện thuận lợi, phối hợp chặt chẽ với ban quản lý dự án. Lãnh đạo tỉnh cũng kêu gọi cộng đồng doanh nghiệp, hợp tác xã và người trồng cà phê chủ động tham gia, xem trách nhiệm với đất, nước, rừng và quyền lợi người lao động là nền tảng cốt lõi để nâng cao giá trị và khẳng định thương hiệu Cà phê Buôn Ma Thuột trên thị trường quốc tế.

*Ngay sau lễ khởi động dự án, các đại biểu đã tham gia Tọa đàm Thực hành ESG trong ngành cà phê. Theo đánh giá của các chuyên gia, niên vụ 2025–2026, kim ngạch xuất khẩu cà phê Việt Nam đạt khoảng 8,5 tỷ USD, một dấu mốc cho thấy tiềm năng và sức cạnh tranh của ngành trên thị trường quốc tế. Tuy nhiên, cùng với những thành tựu, ngành cà phê cũng đang đứng trước những thay đổi lớn.

Biến đổi khí hậu đang tác động ngày càng rõ rệt đến hoạt động sản xuất. Những yêu cầu mới của thị trường quốc tế về truy xuất nguồn gốc, bảo vệ môi trường và trách nhiệm xã hội đang thúc đẩy các doanh nghiệp phải thay đổi cách thức sản xuất, kinh doanh và quản trị.

Đặc biệt, các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị, thường được gọi là ESG, đang dần trở thành một phần quan trọng trong quan hệ thương mại và đầu tư quốc tế.

Đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã và đặc biệt là những nông hộ sản xuất quy mô nhỏ, việc tiếp cận thông tin, nguồn lực tài chính, công nghệ và các công cụ quản trị phù hợp vẫn còn nhiều hạn chế.

Các ý kiến chuyên gia cũng đưa ra khuyến nghị, nếu không có những cơ chế hỗ trợ phù hợp, các yêu cầu mới về phát triển bền vững có thể vô tình trở thành rào cản đối với chính những người đang đóng góp quan trọng cho ngành cà phê.

Kim Bảo