Bảo tồn di sản làng biển gắn với phát triển kinh tế biển

Khi những đoàn thuyền rực rỡ cờ hoa hướng ra khơi thực hiện nghi thức nghinh Ông, cũng là lúc mùa Lễ hội Cầu ngư truyền thống bắt đầu trên các làng biển phía Đông tỉnh Đắk Lắk. Diễn ra hằng năm vào khoảng tháng 3 đến tháng 4 âm lịch, lễ hội là dịp để ngư dân tri ân biển cả, cầu cho quốc thái dân an, mùa biển bội thu. Đồng thời, đây cũng là không gian văn hóa đặc sắc góp phần bảo tồn di sản làng biển, quảng bá hình ảnh địa phương và thúc đẩy phát triển du lịch, kinh tế biển.

Lễ nghinh Ông trên biển là nghi thức thiêng liêng, thể hiện niềm tin và khát vọng bình an của ngư dân vùng biển.

Gìn giữ văn hóa cư dân miền biển

Lễ hội Cầu ngư từ lâu đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của cộng đồng ngư dân ven biển. Được lưu truyền qua nhiều thế hệ, lễ hội là dịp để người dân bày tỏ lòng tri ân đối với biển cả, tưởng nhớ các bậc tiền nhân có công khai phá, lập làng, mở nghề; đồng thời gửi gắm ước vọng về quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, những chuyến ra khơi bình an và mùa đánh bắt bội thu.

Lễ hội Cầu ngư truyền thống tại lạch Đông Tác (phường Phú Yên) là một trong những lễ hội tiêu biểu của cư dân vùng biển, thu hút đông đảo ngư dân và người dân địa phương tham gia. Trong không khí trang nghiêm, các nghi thức tế thần, nghinh thần, thỉnh sanh được tổ chức theo đúng phong tục truyền thống, thể hiện lòng thành kính đối với các bậc tiền nhân và niềm tin vào sự che chở của thần linh đối với những người mưu sinh trên biển. Những nghi lễ mang đậm dấu ấn văn hóa dân gian không chỉ phản ánh đời sống tín ngưỡng đặc sắc của cộng đồng ngư dân mà còn góp phần gìn giữ, trao truyền các giá trị văn hóa biển được lưu giữ qua nhiều thế hệ.

Ông Lê Duy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Phú Yên cho biết, Lễ hội Cầu ngư là biểu tượng văn hóa đặc sắc của cư dân miền biển, gắn liền với tín ngưỡng thờ cá Ông - vị thần được ngư dân tôn kính như người bảo hộ giữa biển khơi. Thông qua các nghi thức truyền thống, lễ hội góp phần củng cố tinh thần đoàn kết cộng đồng, tiếp thêm động lực để ngư dân vững tin bám biển, phát triển kinh tế và bảo vệ chủ quyền biển đảo.

Không chỉ mang ý nghĩa tín ngưỡng, lễ hội còn là dịp để các địa phương tuyên truyền, vận động ngư dân phát huy tinh thần tương trợ trong lao động sản xuất, đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật, hiện đại hóa phương tiện khai thác thủy sản và chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật về khai thác hải sản. Qua đó góp phần xây dựng nghề cá phát triển bền vững và nâng cao ý thức trách nhiệm của cộng đồng ngư dân đối với nguồn lợi thủy sản.

Một nghi thức truyền thống trong Lễ hội Cầu ngư tại phường Hòa Hiệp.

Đưa di sản trở thành sản phẩm du lịch đặc sắc

Bên cạnh việc gìn giữ các giá trị truyền thống, nhiều địa phương đang từng bước đổi mới cách tổ chức lễ hội theo hướng gắn kết giữa bảo tồn văn hóa và phát triển du lịch. Tiêu biểu là chuỗi hoạt động Lễ hội Cầu ngư năm 2026 tại phường Hòa Hiệp với chủ đề “Tinh hoa di sản miền biển”.

Tại Lăng Ông Nam Hải Phú Thọ 1, các nghi thức truyền thống như múa siêu, nghinh Ông trên biển, rước thần nhập lăng, đọc văn tế và khai tiên được tổ chức trang trọng, thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia. Trong đó, lễ nghinh Ông được xem là nghi thức thiêng liêng nhất, thể hiện niềm tin, khát vọng chinh phục biển cả và mong ước về những mùa biển bình an, no ấm.

Theo ông Lê Xuân Thuy, người dân khu phố Phú Thọ 2, Lễ hội Cầu ngư không chỉ là dịp cầu may đầu mùa biển mà còn là cơ hội để thế hệ trẻ hiểu hơn về lịch sử hình thành làng biển, từ đó nâng cao ý thức gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống của quê hương.

Điểm mới của lễ hội năm nay là việc mở rộng không gian văn hóa cộng đồng với nhiều hoạt động trải nghiệm dành cho người dân và du khách. Chương trình nghệ thuật “Tinh hoa di sản miền biển” tái hiện đời sống văn hóa làng chài thông qua nghệ thuật hát Tuồng truyền thống kết hợp công nghệ trình diễn hiện đại. Không gian trải nghiệm “Làng Lò” giúp du khách tìm hiểu các nghề truyền thống gắn bó với cư dân ven biển như đan lưới, chế biến hải sản, làm nước mắm cùng nhiều hoạt động sinh hoạt cộng đồng đặc trưng.

Bên cạnh đó, các chương trình trình diễn Bài chòi, thể thao bãi biển, giới thiệu sản phẩm OCOP và đặc sản địa phương đã góp phần tạo nên sức hấp dẫn cho lễ hội, đồng thời quảng bá hình ảnh vùng biển, con người và văn hóa địa phương đến với du khách.

Theo lãnh đạo phường Hòa Hiệp, địa phương đang từng bước xây dựng Lễ hội Cầu ngư trở thành sản phẩm văn hóa - du lịch đặc trưng. Thông qua lễ hội, các giá trị văn hóa truyền thống được bảo tồn và lan tỏa, đồng thời tạo cơ hội thúc đẩy du lịch cộng đồng, phát triển dịch vụ và nâng cao đời sống người dân.

Đoàn tàu hướng ra khơi thực hiện nghi thức cầu ngư, thể hiện khát vọng về những chuyến biển thuận buồm xuôi gió.

Từ những nghi thức tâm linh mang đậm bản sắc cư dân biển đến các hoạt động văn hóa, du lịch hiện đại, Lễ hội Cầu ngư đang từng bước vượt ra khỏi khuôn khổ của một lễ hội dân gian truyền thống để trở thành cầu nối giữa bảo tồn di sản và phát triển kinh tế. Sự kết hợp hài hòa giữa gìn giữ giá trị văn hóa và khai thác tiềm năng du lịch không chỉ góp phần làm sống dậy những di sản làng biển mà còn tạo động lực mới cho phát triển kinh tế biển theo hướng bền vững, giàu bản sắc trong giai đoạn hiện nay.

Thủy Loan